għobudij/at/o

1. Abdeco, servanteco al Allaho.

Komparu: Għebâd/at/o: Abdado, servado al Allaho. Robubij/at/o: Rabbeco, majstreco de Allaho.

rabb/o

1. Mastro.

Komparu: abd/o: Servanto, laboranto.

Allaho esta la rabbo de la homo, kaj la homo estas abdo de Allaho. Alivorte, Allaho, estiel rabbo, regas kaj determinas ĉiun flankon de la homa vivo; kaj la homo, estiel abdo, servas al Allaho manifestante ties latentaĵojn. La rabbeco (robubijato) de Allaho estas la transa aspekto de la abdeco (għobudijato) de la homo: ĉiu el ambaŭ elvokas sian paralon. Dum la abdo estas abdo kaj la rabbo estas rabbo, abdeco kaj rabbeco estas nepraj.

Sed la homo povas abdadi konscie; se la abdo konscias sian abdecon kaj agas kongrue kun sia konscio, la abdo praktikas abdadon (għebâdato), kiu en la tradicio de Mohammad nomiĝas islamo.

Krome, Allaho estas unu el diversaj nomoj de la realo (Hakko), do la abda-rabba rilato povas esti komprenata ankaŭ kiel harmonio kun la realo. Do konscia abdado estas reala, kiam ĝi identas kun konscia harmonio kun la realo.

Mohaĝer/o/j

Vidu: heĝr/at/an/o/j.

Heĝr/at/an/o/j

Laŭvorte: elmigrantoj.

Islamanoj elmigrintaj el la urbo Makkato, kiam la tieaj persekutoj kontraŭ la islamanoj fariĝis neelteneblaj. Tio portis al kontraŭvola elmigro (heĝrato) en la urbon Jasreb (poste Madinato), kies loĝantoj akceptis ilin kiel rifuĝantojn.

Alternativa formo: mohaĝer/o/j.

Komparu: ansar/o/j, ansar/an/o.

Ansar/o/j, ansar/an/o

Laŭvorte: helpanto(j).

Loĝantoj de la urbo Jasreb (poste Madinato), kiuj helpis al Mohammad, kiam la persekutoj kontraŭ la islamanoj en la urbo Makkato komencis esti neelteneblaj; tiuj persekutoj fine kondukis al kontraŭvola elmigrado (heĝrato).

Ili poste akceptis en sian urbon la elmigrintajn islamanojn (la heĝratanojn), inkluzive de Mohammad mem.

Komparu: heĝr/at/an/o/j.

omajj/at/id/o/j

Parto de la Korajŝ-gento.

Ili donis sian nomon al la unua dinastio de arabaj kalifoj (jaroj 40-132 post la Heĝiro, jaroj 661-750 post Jesuo) post Ali ebn Abi Taleb ekde Moaviato ebn Abi Sofjan'. Ili alprenis Damaskon kiel ĉefurbon de kreskanta imperio inter Hindio kaj Atlantiko.

La postaj historiistoj ĝenerale akuzis ilin, ke ili interesiĝis pli multe pri sia materia potenco ol pri la spiritaj aferoj. Tio estis la sinteno kaj la preteksto de la abbasida puĉo aŭ revolucio, kiu anstataŭis ilin.

La salafismaj modernuloj akuzas la tutan historion de islamo post la kvar raŝedaj kalifoj je degenero.

La ŝiato konsideras ilin uzurpantoj.

La regantoj de Andaluso en la ĉefurbo, Kordovo, konsideradis sin omajjatidoj de la jaro 137 (755) ĝis la falo de la Kordova Kalifa Regno en la 5-a (11-a) jarcento.

santri/o/j

En Indonezio, talebo, tio estas, lernanto ĉe madrasato (pesantreno), kie li studas precipe Koranon, hadisojn kaj aliajn islamajn lernobjektojn. Dum la kolonia epoko kaj poste, tiuj tendencoj, kiuj emis al rekonstruo de praislamo sur la bazo de ekskluzivismaj interpretoj de tradiciaj tekstoj, poiome transprenis la gvidadon de la instrusistemo kaj disvolvis propran modelon de madrasatoj, kies lernantoj (santrioj) siavice disvastigis sian rekonstruitan islamon en la urboj kaj en la komercista klaso. Nur la simplaj kamparanoj (abanganoj) kaj la tradicia elito (prijajioj) restis ekster tiu rekonstrua tendenco, la akso de kies socia manifestiĝo plej ofte estas altrudo de ritjure orientita kredo sur aliajn islamanojn.

La santrioj plej ofte estas kamparaj bienestroj, urbaj kaj neurbaj komercistoj kaj ĝenerale riĉuloj, kiuj pilgrimas al Makkato, de kie ili revenas repurigitaj en sia puritanismo.

En ilia sino iam ekestis reformismaj movadoj, kiel paderiismo kaj mohammadismo, kaj ankaŭ netoleremaj kondutoj, kiuj foje atingis la ekstremojn kaj perforton de alilokaj grupoj (komparu la modernan talebismon de la talebismanoj, ekzemple en Afganio).

En Indonezio, anoj de aliaj tendencoj akuzas la santriojn, ke ili serĉas fremdan (precipe araban) islamon, kvazaŭ plej multaj indonezianoj ne estus islamanoj aŭ ne povus instrui "puran" islamon.